20.14 – Karl Marx

Waarom het denken van Marx (weer) relevant is

Wanneer
9 augustus 2020 tot 15 augustus 2020

Waar
St.-Etienne-des-sorts

Inleiding

Karl Marx (1818 – 1883) kan met recht gerekend worden tot de meest omstreden en invloedrijke filosofen uit de geschiedenis. Invloedrijk werd hij met zijn ideeën over ‘vervreemding’ als het probleem van de arbeidersklasse. Omstreden werd hij als de ideoloog waar repressieve communistische regimes zich te pas en te onpas op beriepen.

In de roerige jaren zestig gold Marx als een bron van inspiratie om de gebreken in de ontluikende kapitalistische samenlevingen te bekritiseren. In de jaren daarna verflauwde de aandacht en raakte Marx uit de mode. Er ontstond meer oog voor hybride vormen. Modellen waar ruimte is voor de mogelijkheid van de overheid om in te grijpen in het proces van de vrije markt om zo een welvaartsstaat te realiseren waarin niemand buiten de boot valt. Het denken van de Amerikaanse filosoof  John Rawls is bijvoorbeeld een expliciete poging om liberalisme en socialisme met elkaar te verzoenen.

Inmiddels staan de zaken er wat anders voor. Groepen in de samenleving ondervinden steeds meer de negatieve kanten van de verdergaande globalisering. De wereld is nog aan het bijkomen van een ingrijpende financiële crisis. En we ondervinden meer en meer de gevolgen van de klimaat- en milieuproblematiek. Het vertrouwen in het rationalisme en zelfregulering van de vrije markt is tot een nulpunt gedaald.

Hoe moet het verder? Hoe ziet een economisch bestel van de toekomst eruit? Het is tegen deze achtergrond dat een ware revival ontstaan is van de belangstelling voor het denken van Marx. Dat is niet zo verwonderlijk, want Marx is immers bij uitstek de denker die heeft geprobeerd de dynamiek van kapitalistische samenleving bloot te leggen. Maar hij durfde ook nog een stap verder te gaan door te laten zien dat deze dynamiek leidt tot een totaal vervreemde samenleving. En als we wat verder kijken ligt een mate van vervreemding wellicht wel ten grondslag aan de huidige crisis van de internationale samenleving.

Dat maakt de vraag actueel of Marx’ begrip van vervreemding een bijdrage kan leveren aan het begrip van de vele crises waarmee de huidige samenleving te kampen heeft. Het is precies deze vraag die we in deze cursus proberen te beantwoorden.

In deze cursus maken we kennis met Karl Marx. We verkennen de receptie van Marx en huidige maatschappelijke ontwikkelingen die een (her)lezing wellicht rechtvaardigen. Dat doen we door enkele belangrijke teksten van Marx te lezen en uiteindelijk ook teksten uit Das Kapital. Een van de meest invloedrijke teksten uit de geschiedenis van de filosofie die je waarschijnlijk nog nooit hebt gelezen. En passant zullen we ook kennis maken met het denken van Hegel. Een belangrijke inspiratiebron voor Marx.

Door wie

prof. dr. Paul Cobben

Voor wie

De cursus is bedoeld voor mensen met een academisch denkniveau die geïnteresseerd zijn in een filosofisch denken dat haaks staat op onze heersende economische denkbeelden. Enige voorkennis van de geschiedenis van de filosofie wordt sterk aanbevolen, maar de cursus staat op zich als een inleiding tot het denken van Karl Marx.

“Was allein hier herrscht ist Freiheit, Gleichheit und Bentham”

(Karl Marx, Kapital I, 189)

Inhoud van de colleges

  1. Inleiding in en situering van het denken van Marx. Overzicht van de college-week.
  2. Economisch-filosofische Manuscripten 1
  3. Economisch-filosofische Manuscripten 2
  4. Duitse Ideologie
  5. Kapitaal, hoofdstuk 1
  6. Kapitaal, vervolg
  7. Kapitaal, vervolg
  8. Afronding Kapitaal en terugblik naar voorafgaande teksten

Doelstelling van de colleges

Het doel van de cursus is om grip te krijgen op het mensbeeld van Marx  en de wijze waarop hij hieraan een criterium ontleent voor kritiek op de samenleving van zijn tijd. Aan het einde van de cursus kunnen deelnemers vanuit het gedachtegoed van Marx ook kritiek formuleren op onze huidige samenleving.

Studiebelasting

De studiebelasting bestaat in ieder geval uit het volgen van de colleges. Dit komt neer op 5 x 3 uur (ochtendcolleges) en 3 x 1,5 uur (avondcolleges) = 19,5 uur. Voor een optimale cursusweek raden wij aan het studiemateriaal van tevoren grondig te bestuderen.

Studiemateriaal

1. Karl Marx, Parijse Manuscripten (1e manuscript: De gealiëneerde arbeid; 3e manuscript: particuliere eigendom en arbeid)
2. Karl Marx, De Duitse Ideologie,  (deel 1. Feuerbach: Ideologie in het algemeen, de Duitse in het bijzonder), 2018, Vantilt
3. Karl Marx: Het Kapitaal, (hoofdstuk 1 en 2), 2010, Boom
4. Achtergrond: Paul Cobben, Value in Capitalist Society. Rethinking Marx’s Concept of Value

Nb. We lezen de Nederlandse vertalingen. De Duitse bronteksten kunnen op de achtergrond gebruikt worden. Het studiemateriaal zit niet bij de cursus inbegrepen. Het is de bedoeling dat u dit zelf aanschaft.

Getuigschrift

Aan het einde van de cursus ontvangen de cursisten een getuigschrift van deelname.

Meld u aan voor deze cursus